Kan seborroïsch eczeem haaruitval veroorzaken?

Als je last hebt van een schilferige, jeukende hoofdhuid en je ook hebt gemerkt dat er meer haren uitvallen wanneer je je haar wast of borstelt, is het begrijpelijk dat je die twee met elkaar in verband wilt brengen. Het korte antwoord, gebaseerd op een uitgebreid dermatologisch overzicht van de aandoening, is dat seborroïsche dermatitis (soms gezocht als ‘sebaceuze dermatitis’, hoewel seborroïsch de juiste klinische term is) niet in verband wordt gebracht met haaruitval zoals een inflammatoire aandoening die littekens veroorzaakt dat wel doet. De uitzondering is een ernstige, slecht behandelde aandoening, waarbij dikke korstvorming kan leiden tot secundaire haaruitval als gevolg van de korstvorming en het krabben zelf, en niet doordat de aandoening de haarfollikel aantast zoals echte alopecia met littekenvorming dat doet (bron: Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review). In de rest van dit artikel lees je waarom dat onderscheid belangrijk is, waarom de twee problemen desondanks zo vaak bij dezelfde persoon voorkomen en wat nu precies het verschil is tussen een hoofdhuid waarvoor je naar de dokter moet en een hoofdhuid die alleen tot rust moet worden gebracht.

• Het is niet aangetoond dat seborroïsche dermatitis zelf een directe oorzaak van haaruitval is; alleen bij een ernstige, onbehandelde aandoening is er een verband met secundaire haaruitval door korstvorming en krabben, en niet doordat de aandoening rechtstreeks littekens op de haarfollikel veroorzaakt.
• De aandoening en haaruitval volgens een patroon komen allebei vaak voor en kunnen naast elkaar bestaan bij dezelfde persoon, zonder dat de een de ander veroorzaakt.
• Bepaalde tekenen, zoals haaruitval die beperkt blijft tot een duidelijk afgebakende plek, plotselinge haaruitval of littekenvorming, wijzen niet op gewone seborroïsche dermatitis en zijn een reden om een arts om advies te vragen.
• De hoofdhuidklacht op zichzelf behandelen is een verstandige eerste stap, ongeacht wat er met de haaruitval gebeurt, omdat het op zichzelf een veelvoorkomend en beheersbaar probleem is.

Wat gebeurt er precies bij seborroïsche dermatitis van de hoofdhuid?

Seborroïsche dermatitis begint met Malassezia, een gist die op bijna elke hoofdhuid leeft en meestal geen problemen veroorzaakt. Bij iemand die aanleg heeft voor de aandoening, zet die gist de talg van de hoofdhuid om in bijproducten die de rijping van huidcellen veranderen en een lokale ontstekingsreactie veroorzaken, met onder meer cytokinen zoals IL-1a, IL-6, IL-8 en TNF-a. Die ontsteking veroorzaakt de schilfers, roodheid en jeuk; de gist zelf brengt geen rechtstreekse schade toe (bron: Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review).

Het komt ook niet zelden voor. De klinische vorm treft ongeveer 1 tot 3% van de volwassenen. Gewone roos, een mildere uiting van hetzelfde onderliggende proces, komt naar schatting op een bepaald moment voor bij ongeveer de helft van alle volwassenen, en vaker bij mannen dan bij vrouwen. Als je het hebt, zegt dat niets bijzonders over je hoofdhuid; het is een van de meest voorkomende dermatologische klachten (bron: Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review).

Veroorzaakt seborroïsche dermatitis zelf haaruitval?

Het hierboven aangehaalde uitgebreide overzicht stelt duidelijk dat seborroïsche dermatitis niet in verband wordt gebracht met haaruitval zoals een inflammatoire aandoening die littekens veroorzaakt dat wel doet. Bij alopecia met littekenvorming wordt de haarfollikel zelf vernietigd. Daarom groeit het haar niet terug zodra de littekenvorming is ingetreden. Bij de gewone vorm werkt seborroïsche dermatitis niet op die manier.

De kanttekening geldt voor ernstige, langdurige en slecht behandelde aandoeningen. Wanneer schilfers langdurig de kans krijgen om dikker te worden en korsten te vormen, kan die ophoping leiden tot secundaire alopecia als gevolg van de korstvorming en het krabben, en niet doordat de aandoening littekens op de haarfollikel veroorzaakt zoals echte alopecia met littekenvorming dat doet. De richtlijnen van de American Academy of Dermatology volgen dezelfde redenering vanuit het perspectief van de behandeling: dermatologen raden aan seborroïsche dermatitis snel te behandelen, omdat de schilfers dikker kunnen worden als je ze onbehandeld laat en krabben aan een jeukende uitslag het risico op een bijkomende infectie verhoogt (bron: Seborrheic Dermatitis: Overview, American Academy of Dermatology). Alles bij elkaar is het mechanisme dat serieus genomen moet worden mechanisch en inflammatoir: korstvorming, krabben en onbehandelde irritatie, en niet dat de aandoening de haarfollikel aantast zoals echte alopecia met littekenvorming dat doet. Bij de mildere, goed behandelde vorm die de meeste mensen daadwerkelijk hebben, is er geen aangetoond mechanisme waardoor de aandoening ervoor zou zorgen dat haar niet meer kan teruggroeien.

Waarom het kan lijken alsof de schilfers de haaruitval veroorzaken

Ook zonder rechtstreeks oorzakelijk verband is het makkelijk te begrijpen waarom iemand de twee met elkaar in verband brengt. Een gepubliceerd casusverslag beschrijft een vrouw van 23 bij wie een hoofdhuidbiopt, afgenomen om haaruitval zonder littekenvorming te onderzoeken, zowel milde androgenetische alopecia (haaruitval volgens een patroon) als veranderingen liet zien die kenmerkend zijn voor seborroïsche dermatitis, waaronder enige atrofie van de talgklieren, op dezelfde plek (bron: Sebaceous gland atrophy due to seborrheic dermatitis in a patient with androgenetic alopecia). Dit is één geval en laat zien dat beide aandoeningen in één biopt naast elkaar voorkomen, niet dat er bewijs is dat de een de ander veroorzaakt. In zo herken je het verschil tussen roos en seborroïsche dermatitis lees je hoe je met een goede differentiaaldiagnose kunt vaststellen welke aandoening je daadwerkelijk hebt.

De eenvoudigere verklaring is dat beide aandoeningen op zichzelf veel voorkomen en dat talg bij allebei een rol speelt. Daardoor komen ze vaak genoeg samen voor bij dezelfde persoon om met elkaar verbonden te lijken, zonder dat de een de ander daadwerkelijk veroorzaakt. Als je al weet dat je naast een schilferige hoofdhuid ook echt haaruitval volgens een patroon hebt, zijn dat twee aparte dingen om aan te pakken, geen enkel probleem met twee symptomen.

Wanneer het helemaal geen seborroïsche dermatitis is

Een paar aandoeningen worden aangezien voor seborroïsche dermatitis, maar vragen om een heel andere aanpak. Tinea capitis, een schimmelinfectie van de hoofdhuid, kan schilferige plekken veroorzaken die er oppervlakkig gezien vergelijkbaar uitzien. Meestal is er echter sprake van echte haaruitval binnen een ringvormige plek met een actieve rand, en is een oraal antischimmelmiddel nodig in plaats van een cosmetische shampoo. Een dermatoloog bevestigt de diagnose meestal met een KOH-preparaat of een schimmelkweek, en niet alleen op basis van het uiterlijk (bron: Seborrheic Dermatitis Revisited: Pathophysiology, Diagnosis, and Management). Dit is een goed voorbeeld van waarom een juiste diagnose belangrijk is voordat je de oorzaak aanneemt. Lezers bij wie de hoofdhuid eerder ontstoken en bobbelig dan schilferig lijkt, hebben mogelijk te maken met eczeem op de hoofdhuid in plaats van seborroïsche dermatitis.

Tekenen waarvoor je beter naar een arts kunt gaan dan zelf te behandelen

Bij een aantal patronen kun je beter je huisarts of dermatoloog raadplegen dan nog een shampoo proberen: haaruitval die beperkt blijft tot één duidelijk afgebakende plek in plaats van zich verspreid over de hoofdhuid voor te doen, haaruitval die plotseling begint in plaats van geleidelijk, een plek die er glad, glanzend of verlittekend uitziet in plaats van alleen dunner, of haaruitval die aanhoudt ongeacht hoe het met de hoofdhuidklacht gaat. De meeste haaruitval is tijdelijk of een normaal onderdeel van het ouder worden, maar soms wijst ze op iets waarvoor goede medische aandacht nodig is. Bespreek het met je huisarts als je je er zorgen over maakt (bron: Hair loss, NHS). Bekijk voor een algemene checklist met situaties waarin een jeukende of schilferige hoofdhuid reden is om hulp te zoeken in plaats van nog een shampoo te proberen wanneer je ermee naar een dermatoloog moet in plaats van nog een shampoo te gebruiken.

Eerst de hoofdhuid tot rust brengen: een verstandige, aparte stap

Gezien dit alles is het verstandig om bij een schilferige, jeukende hoofdhuid eerst de hoofdhuidklacht op zichzelf te behandelen, zonder te verwachten dat die behandeling ook tegen haaruitval werkt. De Anti-Roos Shampoo bevat piroctone olamine, een werkzame stof die de Malassezia-gist remt die de eerder beschreven ontsteking veroorzaakt. Het is een cosmetisch ingrediënt tegen roos dat al lange tijd in Europa wordt gebruikt. De regelgeving beperkt de concentratie in een product dat je uitspoelt, zoals deze shampoo, tot 1%. In de bestaande vergelijkende onderzoeken presteert het over het algemeen vergelijkbaar met zinkpyrithion, al is de hoeveelheid bewijs kleiner dan voor ketoconazol.

Het is belangrijk om duidelijk te zijn over wat dit wel en niet doet: het pakt de schilfers en jeuk aan, maar het verdwijnen daarvan laat op zichzelf geen enkele haar teruggroeien, omdat roos en haaruitval volgens een patroon twee aparte aandoeningen zijn die toevallig bij dezelfde mensen voorkomen. Wil je meer weten over hoe je kiest tussen de beschikbare werkzame stoffen voor een hoofdhuid met specifiek seborroïsche dermatitis, lees dan waar je op moet letten bij een shampoo tegen seborroïsche dermatitis. En als een shampoo zonder recept de opvlamming niet onder controle krijgt, lees je in hoe middelen op recept naast een shampoo kunnen worden ingezet wat een dermatoloog eventueel kan toevoegen.

De praktische conclusie bestaat uit twee stappen. Behandel eerst de hoofdhuidklacht, want die komt vaak voor, is beheersbaar en verdient aandacht, ongeacht wat er met je haar gebeurt. Kijk daarna wat er met de haaruitval gebeurt zodra je hoofdhuid weer rustig en comfortabel aanvoelt. Als de haaruitval afneemt, speelde de irritatie waarschijnlijk een rol. Zo niet, dan is die aanhoudende haaruitval het signaal dat op zichzelf verder onderzoek verdient, in plaats van iets wat de schilfering ooit volledig verklaarde.