Μπορεί η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα να προκαλέσει τριχόπτωση;
Αν αντιμετωπίζετε ξεφλούδισμα και φαγούρα στο τριχωτό της κεφαλής και έχετε επίσης παρατηρήσει ότι πέφτουν περισσότερα μαλλιά όταν λούζεστε ή βουρτσίζεστε, είναι λογικό να θέλετε να συνδέσετε τα δύο. Η σύντομη απάντηση, σύμφωνα με μια εκτενή δερματολογική ανασκόπηση της πάθησης, είναι ότι η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα (που αναζητείται μερικές φορές ως «σμηγματογόνος δερματίτιδα», αν και ο σωστός κλινικός όρος είναι σμηγματορροϊκή) δεν συνδέεται με την τριχόπτωση με τον τρόπο που συνδέεται μια φλεγμονώδης πάθηση που προκαλεί ουλές. Εξαίρεση αποτελούν οι σοβαρές περιπτώσεις που δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς, όπου ο σχηματισμός παχιών κρουστών μπορεί να οδηγήσει σε δευτερογενή τριχόπτωση, η οποία οφείλεται στις ίδιες τις κρούστες και στο ξύσιμο, και όχι στην προσβολή του θύλακα από την πάθηση, όπως συμβαίνει στην πραγματική ουλωτική αλωπεκία (πηγή: Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και πιτυρίδα: εκτενής ανασκόπηση). Στη συνέχεια του άρθρου εξηγούμε γιατί αυτή η διάκριση έχει σημασία, γιατί τα δύο προβλήματα εμφανίζονται τόσο συχνά στο ίδιο άτομο και τι ξεχωρίζει πραγματικά ένα τριχωτό της κεφαλής που χρειάζεται γιατρό από ένα που χρειάζεται απλώς να καταπραΰνουμε.
- Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι η ίδια η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα αποτελεί άμεση αιτία τριχόπτωσης· μόνο οι σοβαρές περιπτώσεις που δεν αντιμετωπίζονται έχουν συνδεθεί με δευτερογενή τριχόπτωση λόγω σχηματισμού κρουστών και ξυσίματος, και όχι επειδή η πάθηση προκαλεί άμεσα ουλές στον θύλακα.
- Η πάθηση και η ανδρογενετική αλωπεκία είναι και οι δύο συχνές και μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο χωρίς η μία να προκαλεί την άλλη.
- Ορισμένα σημάδια, όπως η απώλεια μαλλιών που περιορίζεται σε μια σαφώς οριοθετημένη περιοχή, η ξαφνική τριχόπτωση ή οι ουλές, δεν παραπέμπουν στη συνήθη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και αξίζει να αξιολογηθούν από γιατρό.
- Ένα λογικό πρώτο βήμα είναι να αντιμετωπίσετε την πάθηση του τριχωτού της κεφαλής ως ξεχωριστό ζήτημα, ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί με την τριχόπτωση, καθώς πρόκειται από μόνη της για ένα συχνό και διαχειρίσιμο πρόβλημα.
Τι συμβαίνει πραγματικά στο τριχωτό της κεφαλής με σμηγματορροϊκή δερματίτιδα
Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα ξεκινά με τη Malassezia, έναν ζυμομύκητα που ζει σχεδόν σε κάθε τριχωτό της κεφαλής και τις περισσότερες φορές δεν προκαλεί κανένα πρόβλημα. Σε κάποιον που έχει προδιάθεση για την πάθηση, αυτός ο ζυμομύκητας μεταβολίζει το σμήγμα του τριχωτού με τρόπο που παράγει υποπροϊόντα. Αυτά μεταβάλλουν τον τρόπο ωρίμανσης των κυττάρων του δέρματος και πυροδοτούν τοπική φλεγμονώδη αντίδραση, στην οποία συμμετέχουν κυτταροκίνες όπως οι IL-1a, IL-6, IL-8 και TNF-a. Η φλεγμονή είναι αυτή που εκδηλώνεται με ξεφλούδισμα, κοκκινίλα και φαγούρα· δεν προκαλεί άμεση βλάβη ο ίδιος ο ζυμομύκητας (πηγή: Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και πιτυρίδα: εκτενής ανασκόπηση).
Επίσης, δεν είναι σπάνια. Η κλινική μορφή της προσβάλλει περίπου το 1 έως 3% των ενηλίκων, ενώ η κοινή πιτυρίδα, μια ηπιότερη εκδήλωση της ίδιας υποκείμενης διαδικασίας, εκτιμάται ότι εμφανίζεται σε περίπου τους μισούς ενήλικες κάποια στιγμή, με τους άνδρες να προσβάλλονται συχνότερα από τις γυναίκες. Το ότι την έχετε δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάτι ασυνήθιστο στο τριχωτό της κεφαλής σας· είναι ένα από τα συχνότερα δερματολογικά προβλήματα (πηγή: Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και πιτυρίδα: εκτενής ανασκόπηση).
Προκαλεί από μόνη της τριχόπτωση η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα;
Η εκτενής ανασκόπηση που αναφέρεται παραπάνω δηλώνει ξεκάθαρα ότι η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα δεν συνδέεται με την τριχόπτωση με τον τρόπο που συνδέεται μια φλεγμονώδης πάθηση που προκαλεί ουλές. Οι ουλωτικές αλωπεκίες καταστρέφουν τον ίδιο τον θύλακα, γι’ αυτό και τα μαλλιά δεν ξαναφυτρώνουν όταν σχηματιστούν οι ουλές. Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, στη συνήθη μορφή της, δεν λειτουργεί έτσι.
Η επιφύλαξη αφορά σοβαρές, παρατεταμένες περιπτώσεις που δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς. Όταν τα λέπια αφήνονται να συσσωρεύονται και να σχηματίζουν κρούστες για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτή η συσσώρευση μπορεί να οδηγήσει σε δευτερογενή αλωπεκία λόγω των κρουστών και του ξυσίματος, και όχι επειδή η πάθηση προκαλεί ουλές στον θύλακα όπως μια πραγματική ουλωτική αλωπεκία. Οι οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Δερματολογίας ακολουθούν την ίδια λογική ως προς τη θεραπεία: οι δερματολόγοι συνιστούν να αντιμετωπίζεται έγκαιρα η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, επειδή αν αφεθεί χωρίς αντιμετώπιση τα λέπια μπορεί να γίνουν παχύτερα, ενώ το ξύσιμο ενός εξανθήματος που προκαλεί φαγούρα αυξάνει και τον κίνδυνο μόλυνσης (πηγή: Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα: επισκόπηση, Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας). Αν τα εξετάσουμε μαζί, ο μηχανισμός που αξίζει να ληφθεί σοβαρά υπόψη είναι μηχανικός και φλεγμονώδης —κρούστες, ξύσιμο, ερεθισμός που δεν αντιμετωπίζεται— και όχι η προσβολή του θύλακα από την πάθηση, όπως συμβαίνει στην πραγματική ουλωτική αλωπεκία. Στην ηπιότερη, καλά αντιμετωπισμένη μορφή που έχουν στην πραγματικότητα οι περισσότεροι, δεν υπάρχει τεκμηριωμένος τρόπος με τον οποίο η πάθηση θα μπορούσε να εμποδίσει την επανέκφυση των μαλλιών.
Γιατί μπορεί να φαίνεται ότι το ξεφλούδισμα προκαλεί την τριχόπτωση
Ακόμη κι αν δεν υπάρχει άμεση αιτιώδης σύνδεση, είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί κάποιος θα συνέδεε τα δύο. Μια δημοσιευμένη αναφορά περιστατικού περιγράφει μια γυναίκα 23 ετών, της οποίας η βιοψία στο τριχωτό της κεφαλής, που έγινε για να διερευνηθεί μη ουλωτική τριχόπτωση, έδειξε τόσο ήπια ανδρογενετική αλωπεκία όσο και αλλοιώσεις χαρακτηριστικές της σμηγματορροϊκής δερματίτιδας, μεταξύ των οποίων και κάποια ατροφία των σμηγματογόνων αδένων, στην ίδια περιοχή (πηγή: Ατροφία σμηγματογόνων αδένων λόγω σμηγματορροϊκής δερματίτιδας σε ασθενή με ανδρογενετική αλωπεκία). Πρόκειται για ένα μόνο περιστατικό, το οποίο δείχνει ότι οι δύο παθήσεις συνυπήρχαν σε μία βιοψία και όχι ότι η μία προκαλεί την άλλη· η σωστή διαφορική διάγνωση για να επιβεβαιώσετε ποια πάθηση έχετε καλύπτεται στο άρθρο πώς να ξεχωρίσετε την πιτυρίδα από τη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα.
Η πιο απλή εξήγηση είναι ότι και οι δύο παθήσεις είναι από μόνες τους συχνές και ότι το σμήγμα παίζει ρόλο και στις δύο. Έτσι, εμφανίζονται αρκετά συχνά μαζί στο ίδιο άτομο ώστε να φαίνονται συνδεδεμένες, χωρίς η μία να προκαλεί πράγματι την άλλη. Αν γνωρίζετε ήδη ότι έχετε πραγματική αραίωση ανδρογενετικού τύπου μαζί με ξεφλούδισμα στο τριχωτό της κεφαλής, πρόκειται για δύο ξεχωριστά ζητήματα που χρειάζονται αντιμετώπιση, όχι για ένα πρόβλημα με δύο συμπτώματα.
Πότε δεν πρόκειται καθόλου για σμηγματορροϊκή δερματίτιδα
Ορισμένες εικόνες συγχέονται με τη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, αλλά απαιτούν εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση. Η τριχοφυτία του τριχωτού της κεφαλής, μια μυκητιασική λοίμωξη, μπορεί να προκαλέσει λεπιδώδεις περιοχές που μοιάζουν επιφανειακά με τη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, αλλά συνήθως εμφανίζει πραγματική απώλεια μαλλιών περιορισμένη μέσα σε μια δακτυλιοειδή περιοχή με ενεργό περίγραμμα και χρειάζεται αντιμυκητιασική αγωγή από το στόμα, όχι καλλυντικό σαμπουάν. Ο δερματολόγος συνήθως την επιβεβαιώνει με εξέταση KOH ή καλλιέργεια μυκήτων και όχι μόνο από την εμφάνισή της (πηγή: Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα: επανεξέταση της παθοφυσιολογίας, της διάγνωσης και της αντιμετώπισης). Είναι ένα χρήσιμο παράδειγμα του γιατί έχει σημασία η σωστή διάγνωση πριν θεωρήσετε δεδομένη την αιτία· όσοι βλέπουν ότι το τριχωτό της κεφαλής τους είναι περισσότερο φλεγμονώδες και γεμάτο εξογκώματα παρά ξεφλουδισμένο, μπορεί στην πραγματικότητα να έχουν έκζεμα στο τριχωτό της κεφαλής αντί για σμηγματορροϊκή δερματίτιδα.
Σημάδια που αξίζει να εξεταστούν αντί να αντιμετωπιστούν μόνοι σας
Ορισμένες περιπτώσεις αξίζει να τις εξετάσει γενικός ιατρός ή δερματολόγος, αντί να δοκιμάσετε άλλο ένα σαμπουάν: απώλεια μαλλιών που περιορίζεται σε μία σαφώς οριοθετημένη περιοχή αντί να είναι διάχυτη σε όλο το τριχωτό της κεφαλής, τριχόπτωση που αρχίζει ξαφνικά και όχι σταδιακά, οποιαδήποτε περιοχή που φαίνεται λεία, γυαλιστερή ή με ουλές αντί απλώς αραιή, ή τριχόπτωση που συνεχίζεται ανεξάρτητα από την κατάσταση του τριχωτού της κεφαλής. Η περισσότερη τριχόπτωση είναι είτε προσωρινή είτε ένα συνηθισμένο μέρος της γήρανσης, αλλά περιστασιακά μπορεί να υποδηλώνει κάτι που χρειάζεται κατάλληλη ιατρική φροντίδα. Αν σας ανησυχεί, αξίζει να το συζητήσετε με γενικό ιατρό (πηγή: Τριχόπτωση, NHS). Για τη γενική λίστα ελέγχου σχετικά με το πότε ένα τριχωτό της κεφαλής με φαγούρα ή ξεφλούδισμα χρειάζεται ειδικά ιατρική αξιολόγηση, δείτε το άρθρο πότε πρέπει να το εξετάσει δερματολόγος αντί να δοκιμάσετε άλλο σαμπουάν.
Πρώτα καταπραΰνετε το τριχωτό της κεφαλής: ένα λογικό, ξεχωριστό βήμα
Με βάση όλα αυτά, το λογικό πρώτο βήμα για ένα τριχωτό της κεφαλής με ξεφλούδισμα και φαγούρα είναι να αντιμετωπίσετε την πάθηση του τριχωτού ως ξεχωριστό ζήτημα, χωρίς να περιμένετε ότι το προϊόν θα λειτουργήσει παράλληλα και ως θεραπεία για την τριχόπτωση. Το Σαμπουάν κατά της Πιτυρίδας βασίζεται στην πιροκτόνη ολαμίνη, ένα δραστικό συστατικό που δρα καταστέλλοντας τον ζυμομύκητα Malassezia, ο οποίος προκαλεί τη φλεγμονή που περιγράφηκε παραπάνω. Πρόκειται για ένα καλλυντικό συστατικό κατά της πιτυρίδας με μακρά ιστορία χρήσης στην Ευρώπη, όπου οι κανονισμοί περιορίζουν τη συγκέντρωσή του στο 1% σε ένα προϊόν που ξεβγάζεται, όπως αυτό. Στις συγκριτικές μελέτες που υπάρχουν, η δράση του είναι σε γενικές γραμμές αντίστοιχη με εκείνη της πυριθειόνης ψευδαργύρου, αν και τα διαθέσιμα στοιχεία είναι λιγότερα από όσα υπάρχουν για την κετοκοναζόλη.
Αξίζει να είμαστε ξεκάθαροι για το τι κάνει και τι δεν κάνει: αντιμετωπίζει το ξεφλούδισμα και τη φαγούρα, αλλά η υποχώρησή τους δεν θα ξαναφέρει ούτε μία τρίχα από μόνη της, επειδή η πιτυρίδα και η ανδρογενετική αλωπεκία είναι δύο ξεχωριστές παθήσεις που απλώς εμφανίζονται σε κάποια από τα ίδια άτομα. Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για την επιλογή ανάμεσα στα δραστικά συστατικά που διατίθενται ειδικά για το τριχωτό της κεφαλής με σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, το άρθρο τι να αναζητήσετε σε ένα σαμπουάν για σμηγματορροϊκή δερματίτιδα καλύπτει το θέμα. Αν ένα σαμπουάν χωρίς συνταγή δεν αρκεί για να θέσει υπό έλεγχο την έξαρση, το άρθρο πώς συνδυάζονται οι επιλογές με συνταγή με ένα σαμπουάν εξηγεί τι μπορεί να προσθέσει ένας δερματολόγος.
Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι χρειάζονται δύο ξεχωριστές προσεγγίσεις. Αντιμετωπίστε πρώτα την πάθηση του τριχωτού της κεφαλής, καθώς είναι συχνή, διαχειρίσιμη και αξίζει να αντιμετωπιστεί ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει με τα μαλλιά σας. Έπειτα, παρακολουθήστε τι συμβαίνει με την τριχόπτωση όταν το τριχωτό της κεφαλής έχει ηρεμήσει και δεν σας ενοχλεί. Αν μειωθεί, πιθανότατα ο ερεθισμός έπαιζε κάποιον ρόλο. Αν όχι, η συνεχιζόμενη τριχόπτωση είναι το πραγματικό σημάδι που αξίζει να διερευνηθεί ως ξεχωριστό ζήτημα, αντί να θεωρείτε ότι το ξεφλούδισμα την εξηγούσε πλήρως.