Σπιτικές θεραπείες για τη φαγούρα στο τριχωτό: τι αξίζει και τι όχι
Αν πριν αγοράσετε κάτι καινούργιο αναζητάτε πρώτα κάτι που υπάρχει ήδη στο ντουλάπι της κουζίνας, οι πέντε θεραπείες που προτείνονται συχνότερα για τη φαγούρα στο τριχωτό της κεφαλής δεν αξίζουν όλες την ίδια εμπιστοσύνη. Το έλαιο τεϊόδεντρου και η αλόη βέρα έχουν δοκιμαστεί το καθένα έναντι placebo σε πραγματική κλινική μελέτη και υπερείχαν τόσο στη λέπιση όσο και στη φαγούρα. Το λάδι καρύδας έχει πιο μέτρια και ανάμεικτα ευρήματα από μια μεγαλύτερης διάρκειας μελέτη, η οποία παρακολούθησε τον μικροβιακό πληθυσμό του τριχωτού και όχι άμεσα τα συμπτώματα. Η φήμη του μηλόξιδου βασίζεται σε έναν μηχανισμό που ακούγεται εύλογος, αλλά δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ στην πράξη για την πιτυρίδα ή τη φαγούρα. Και η μαγειρική σόδα έχει έναν συγκεκριμένο λόγο για τον οποίο μπορεί να επιδεινώσει τη φαγούρα στο τριχωτό, όχι απλώς έλλειψη αποδείξεων ότι βοηθά.
- Έλαιο τεϊόδεντρου: ένα σαμπουάν με 5% έλαιο, που χρησιμοποιήθηκε καθημερινά για τέσσερις εβδομάδες, αποδείχθηκε αποτελεσματικότερο από ένα σαμπουάν placebo τόσο για τα συμπτώματα του τριχωτού όσο και για τη φαγούρα, σε ελεγχόμενη μελέτη 126 ατόμων, χωρίς να αναφερθούν σοβαρές παρενέργειες.
- Αλόη βέρα: ένα γαλάκτωμα 30%, που εφαρμόστηκε δύο φορές την ημέρα, μείωσε τη λέπιση και τη φαγούρα στους περισσότερους ανθρώπους με σμηγματορροϊκή δερματίτιδα σε μελέτη ελεγχόμενη με placebo, αν και ανακουφίζει από τα συμπτώματα και όχι από την υποκείμενη αιτία.
- Λάδι καρύδας: η χρήση δύο φορές την εβδομάδα μετατόπισε την ισορροπία των βακτηρίων και των μυκήτων στο τριχωτό προς ένα πιο υγιές μοτίβο μέσα σε 16 εβδομάδες, αλλά η επίδραση ήταν μικρότερη όταν μετρήθηκε με βάση τα καθημερινά συμπτώματα και λιγότερο διαρκής όταν οι συμμετέχοντες σταμάτησαν τη χρήση του.
- Μηλόξιδο: η αντιμυκητιασική του δράση έχει αποδειχθεί μόνο σε εργαστηριακό περιβάλλον, ποτέ σε πραγματική μελέτη για το τριχωτό, ενώ η εφαρμογή του χωρίς αραίωση στο δέρμα μπορεί να προκαλέσει χημικό έγκαυμα.
- Μαγειρική σόδα: η αλκαλικότητά της είναι πολύ υψηλότερη από το φυσικό pH του τριχωτού, κάτι που εύλογα μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω ερεθισμό, ενώ καμία μελέτη δεν έχει δείξει ότι αντιμετωπίζει την πιτυρίδα ή τη φαγούρα.
Τι προκαλεί πραγματικά τη φαγούρα στο τριχωτό σας
Πριν αξιολογήσετε οποιαδήποτε θεραπεία, βοηθά να γνωρίζετε τι ακριβώς θα έπρεπε να κάνει. Σχεδόν όλοι έχουν στο τριχωτό της κεφαλής έναν ζυμομύκητα που ονομάζεται Malassezia· τρέφεται με τα έλαια που παράγει το δέρμα σας, ενώ το ένζυμο που χρησιμοποιεί γι’ αυτό, η λιπάση, διασπά το σμήγμα σε ένα υποπροϊόν που ονομάζεται ελαϊκό οξύ (πηγή: Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και πιτυρίδα: μια ολοκληρωμένη ανασκόπηση). Μόνο περίπου οι μισοί άνθρωποι αντιδρούν σε αυτό το ελαϊκό οξύ με λέπιση, φαγούρα και φλεγμονή, επομένως η παρουσία του ζυμομύκητα από μόνη της δεν εξηγεί γιατί το τριχωτό ενός ανθρώπου είναι ήρεμο ενώ ενός άλλου όχι. Αυτή η λεπτομέρεια θέτει τον πήχη που πρέπει να περάσει κάθε θεραπεία παρακάτω: αλλάζει το μυκητιασικό ή λιπαρό περιβάλλον στο οποίο ζει ο ζυμομύκητας, καταπραΰνει τη φλεγμονή που ακολουθεί ή δεν κάνει τίποτα από τα δύο;
Μηλόξιδο: δημοφιλές, αλλά χωρίς δοκιμές
Το μηλόξιδο είναι η θεραπεία στην οποία καταφεύγουν πρώτα οι άνθρωποι, και το σκεπτικό πίσω από αυτό δεν είναι παράλογο. Το οξικό οξύ μπορεί να μειώσει προσωρινά το pH του τριχωτού και, σε εργαστηριακές δοκιμές, εμφανίζει κάποια αντιμυκητιασική δράση έναντι ορισμένων μυκήτων. Κανένα από αυτά τα στοιχεία, ωστόσο, δεν έχει δοκιμαστεί σε πραγματικό τριχωτό με φαγούρα ή λέπιση: καμία κλινική μελέτη δεν έχει εξετάσει ειδικά το μηλόξιδο ως θεραπεία για την πιτυρίδα ή τη φαγούρα, επομένως όσα κυκλοφορούν στο διαδίκτυο είναι προσωπικές μαρτυρίες και όχι μετρημένα αποτελέσματα (πηγή: Μπορώ να χρησιμοποιήσω μηλόξιδο για την πιτυρίδα;). Αν θέλετε να το δοκιμάσετε παρ’ όλα αυτά, αραιώστε το καλά και ξεπλύνετέ το αντί να το αφήσετε για ώρες, καθώς το αδιάλυτο ξίδι που παραμένει σε επαφή με το δέρμα μπορεί να προκαλέσει πραγματικό χημικό έγκαυμα.
Έλαιο τεϊόδεντρου: αυτό που έχει δοκιμαστεί στην πράξη
Αυτή είναι η σπάνια σπιτική θεραπεία που έχει όντως υποβληθεί σε μια ουσιαστική δοκιμή. Σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη ελεγχόμενη με placebo, 126 άτομα χρησιμοποίησαν είτε σαμπουάν με 5% έλαιο τεϊόδεντρου είτε σαμπουάν placebo, καθημερινά για τέσσερις εβδομάδες. Η συνολική βαθμολογία συμπτωμάτων του τριχωτού στην ομάδα θεραπείας βελτιώθηκε περίπου κατά 41%, έναντι περίπου 11% στην ομάδα placebo, ενώ βελτιώθηκε περισσότερο και η φαγούρα ειδικότερα, χωρίς να αναφερθούν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες σε καμία από τις δύο ομάδες (πηγή: Σαμπουάν με έλαιο τεϊόδεντρου για την αντιμετώπιση της πιτυρίδας). Η σημαντική λεπτομέρεια που αξίζει να θυμάστε για τη δική σας χρήση είναι ότι στη μελέτη χρησιμοποιήθηκε αραιωμένο σαμπουάν με 5% έλαιο, όχι καθαρό αιθέριο έλαιο απευθείας στο δέρμα. Το αδιάλυτο έλαιο τεϊόδεντρου ενέχει τον δικό του κίνδυνο ερεθισμού και αλλεργικής αντίδρασης, επομένως ένα έτοιμο, αραιωμένο προϊόν αντιστοιχεί καλύτερα σε αυτό που δοκιμάστηκε στην πράξη.
Λάδι καρύδας: ενθαρρυντικά ευρήματα, μικρότερη επίδραση απ’ όσο φαίνεται
Με την πρώτη ματιά, τα στοιχεία για το λάδι καρύδας φαίνονται ισχυρά, αλλά μια πιο προσεκτική ανάγνωση αποκαλύπτει μια πιο σύνθετη εικόνα. Μια μελέτη διάρκειας 16 εβδομάδων παρακολούθησε το μικροβίωμα του τριχωτού 140 γυναικών, 70 από τις οποίες είχαν πιτυρίδα, και διαπίστωσε ότι η χρήση λαδιού καρύδας δύο φορές την εβδομάδα ενίσχυσε τα βακτηριακά μοτίβα που συνδέονται με υγιές τριχωτό και μείωσε τα μυκητιασικά μοτίβα που συνδέονται με την πιτυρίδα σε αυτή την ομάδα (πηγή: Διαχρονική μελέτη του μικροβιώματος του τριχωτού και του λαδιού καρύδας). Πρόκειται για πραγματικό εύρημα, αλλά μετρήθηκε σε επίπεδο βακτηριακών και μυκητιασικών πληθυσμών, όχι ως καθημερινή βαθμολογία φαγούρας ή λεπίων, ενώ η μεταβολή ήταν λιγότερο σταθερή όταν οι συμμετέχουσες σταμάτησαν να το εφαρμόζουν. Υπάρχει επίσης μια πραγματική επιστημονική διαφωνία που αξίζει να γνωρίζετε: τα λιπαρά οξέα του λαδιού καρύδας, μεταξύ των οποίων και το λαυρικό οξύ, αποτελούν αντικείμενο συζήτησης ως προς το αν στερούν από τη Malassezia ό,τι χρειάζεται ή, σύμφωνα με ορισμένες ερμηνείες, αν την τρέφουν. Επομένως, η ειλικρινής σύνοψη είναι ότι τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά αλλά ανάμεικτα και όχι οριστικά. Στην πράξη, το λάδι καρύδας είναι πιο βαρύ από τις άλλες θεραπείες εδώ και μπορεί να βαρύνει τα λεπτά μαλλιά ή να χρειάζεται δεύτερο λούσιμο για να αφαιρεθεί πλήρως.
Μαγειρική σόδα: καλύτερα να μείνει στο ντουλάπι
Η μαγειρική σόδα είναι η μόνη θεραπεία σε αυτή τη λίστα για την οποία τα επιχειρήματα κατά της χρήσης της είναι ισχυρότερα από τα επιχειρήματα υπέρ της. Το υγιές τριχωτό έχει pH περίπου 5,5, ενώ η ίδια η τρίχα είναι ακόμη πιο όξινη, με pH περίπου 3,67. Η μαγειρική σόδα διαλυμένη σε νερό έχει pH περίπου 9, μια μεγάλη απόκλιση προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αυτή η διαφορά δεν είναι εικασία: έρευνες στη δερματολογία συνδέουν τα προϊόντα με pH πάνω από 5,5 με ανασηκωμένα λέπια της τρίχας, αυξημένη τριβή μεταξύ των τριχών και ερεθισμό του τριχωτού (πηγή: Είναι ασφαλές να χρησιμοποιείτε μαγειρική σόδα στα μαλλιά σας;). Τίποτα στη μαγειρική σόδα δεν στοχεύει τη Malassezia ή το ελαϊκό οξύ που παράγει, και καμία κλινική μελέτη δεν έχει δείξει ότι βελτιώνει την πιτυρίδα ή τη φαγούρα. Αν συνυπολογίσουμε τον εύλογο τρόπο με τον οποίο μπορεί να ερεθίσει ακόμη περισσότερο ένα ήδη ερεθισμένο τριχωτό και την απουσία μετρημένου οφέλους που να αντισταθμίζει αυτόν τον κίνδυνο, αυτή είναι η μία θεραπεία στη λίστα που αξίζει να παραλείψετε αντί να δοκιμάσετε.
Αλόη βέρα: καταπραϋντική, με μέτρια υποστήριξη από μελέτες
Η αλόη βέρα υποστηρίζεται από πραγματικά ευρήματα μελέτης, με μια επιφύλαξη σχετικά με το τι ακριβώς εξετάστηκε. Σε μια διπλά τυφλή μελέτη ελεγχόμενη με placebo, ενήλικες με σμηγματορροϊκή δερματίτιδα εφάρμοσαν γαλάκτωμα αλόης βέρα 30% δύο φορές την ημέρα για τέσσερις έως έξι εβδομάδες. Το 62% ανέφερε βελτίωση στη λέπιση και τη φαγούρα, έναντι 25% στην ομάδα placebo (πηγή: Αλόη βέρα για τη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα). Η μελέτη έγινε σε άτομα με διαγνωσμένη πάθηση, όχι σε ανθρώπους με φαγούρα στο τριχωτό γενικά, και μέτρησε την ανακούφιση και την ορατή λέπιση, όχι το μέγεθος του πληθυσμού Malassezia από κάτω. Αυτή η διάκριση έχει σημασία αν η φαγούρα σας τείνει να επιστρέφει όταν σταματάτε να εφαρμόζετε κάτι: η αλόη καταπραΰνει την επιφανειακή αντίδραση, χωρίς απαραίτητα να αλλάζει αυτό που την προκαλεί.
Τι να κάνετε όταν μια σπιτική θεραπεία δεν αρκεί
Αφού αξιολογήσετε τις πέντε παραπάνω θεραπείες, το επόμενο βήμα που συστήνουν πράγματι οι δερματολόγοι είναι πιο απλό απ’ όσο υποδεικνύουν οι περισσότερες συμβουλές στο διαδίκτυο: λούζεστε τακτικά και έπειτα επιλέγετε ένα σαμπουάν χωρίς συνταγή, με δραστικό συστατικό που υποστηρίζεται από πραγματικά στοιχεία, όπως πυριθειόνη ψευδαργύρου, σαλικυλικό οξύ, θείο, σουλφίδιο του σεληνίου ή κετοκοναζόλη, και απευθύνεστε σε δερματολόγο αν δεν δείτε βελτίωση (πηγή: Πώς να αντιμετωπίσετε την πιτυρίδα). Αν προτιμάτε να κατανοήσετε πρώτα όλο το φάσμα των δραστικών συστατικών κατά της πιτυρίδας πριν επιλέξετε ένα, μια πιο λεπτομερής σύγκριση της αξιολόγησης καθενός με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία εξετάζει το θέμα σε μεγαλύτερο βάθος απ’ όσο επιτρέπει αυτό το άρθρο.
Σε αυτό το σημείο ταιριάζει και ένα λούσιμο όπως το Σαμπουάν κατά της Πιτυρίδας με Καρύδα. Είναι ένα σαμπουάν καθημερινής χρήσης, χωρίς θειικά άλατα, με καθαριστικούς παράγοντες προερχόμενους από την καρύδα αντί για τα πιο σκληρά θειικά άλατα που περιέχουν τα περισσότερα σαμπουάν, σε συνδυασμό με ένα δραστικό συστατικό κατά της πιτυρίδας. Έτσι, προσεγγίζει τον στόχο που είχαν αρκετές από τις παραπάνω θεραπείες, χωρίς την αναντιστοιχία pH που κάνει τη μαγειρική σόδα ριψοκίνδυνη επιλογή. Είναι προϊόν καθαρισμού, όχι θεραπεία, επομένως δεν κάνει τίποτα για την ανάπτυξη ή την πυκνότητα των μαλλιών· στόχος του είναι ένα άνετο, λιγότερο ερεθισμένο τριχωτό στην καθημερινότητα.
Αν η λέπιση είναι εντονότερη και δεν υποχωρεί με το καθημερινό λούσιμο, το Σαμπουάν κατά της Πιτυρίδας αναφέρει ξεκάθαρα το δραστικό συστατικό του, την πιροκτόνη ολαμίνη, και προορίζεται για χρήση δύο φορές την εβδομάδα και όχι καθημερινά. Πολλοί άνθρωποι έχουν καλύτερα αποτελέσματα εναλλάσσοντας τα δύο: το στοχευμένο σαμπουάν σε δύο λουσίματα την εβδομάδα και εκείνο με βάση την καρύδα σε όλα τα ενδιάμεσα.
Κανένα από τα δύο σαμπουάν, ούτε καμία από τις παραπάνω θεραπείες, δεν θα κάνει τίποτα για την πυκνότητα των μαλλιών, και κανένα δεν θεραπεύει ό,τι προκαλεί την υποκείμενη φαγούρα. Αν η φαγούρα εμφανιστεί ξαφνικά, συνοδεύεται από πόνο, ερυθρότητα που εξαπλώνεται ή υπερυψωμένα εξογκώματα, αυτός είναι λόγος να επισκεφθείτε δερματολόγο αντί να συνεχίσετε να εναλλάσσετε προϊόντα από το ντουλάπι· οι σοβαρότερες αιτίες που αξίζει να αποκλειστούν εξετάζονται ξεχωριστά. Και αν εξακολουθείτε να μην είστε σίγουροι τι προκαλεί τη φαγούρα στο τριχωτό, η οποία δεν ταιριάζει με καμία από τις θεραπείες εδώ, οι πέντε πιθανότερες αιτίες είναι ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης, μαζί με μια οργανωμένη ρουτίνα για την αντιμετώπισή της, αφού καταλάβετε τι αντιμετωπίζετε. Στην ενότητα Νέα του ιστότοπου θα βρείτε επίσης σχετικά άρθρα για την υγεία του τριχωτού.