Veroorzaakt testosteron haaruitval? Wat het bewijs zegt
Delen
Testosteron zelf veroorzaakt geen haaruitval. Het androgeen dat haarzakjes op de hoofdhuid doet krimpen, is dihydrotestosteron (DHT). Je lichaam maakt DHT aan uit testosteron met behulp van het enzym 5-alfa-reductase. Of DHT een bepaald haarzakje daadwerkelijk miniaturiseert, hangt af van een erfelijke gevoeligheid van de receptoren in dat haarzakje, niet van de hoeveelheid testosteron die in je bloed circuleert. Twee mannen kunnen hetzelfde testosterongehalte hebben en toch een totaal verschillende haarlijn krijgen, omdat hun haarzakjes op verschillende manieren op DHT reageren. Daarom kan een testosteronbloedtest ook niet voorspellen of je kaal wordt, of verklaren waarom je dat al bent.
- DHT, niet testosteron, is het androgeen dat inwerkt op haarzakjes op de hoofdhuid; het enzym 5-alfa-reductase zet testosteron om in DHT.
- Of DHT miniaturisatie van haarzakjes veroorzaakt, hangt af van een erfelijke receptorgevoeligheid die van persoon tot persoon verschilt. Een testosteronmeting kan die gevoeligheid niet aantonen.
- Een testosteronbloedtest meet het hormoon dat in je bloed circuleert, niet hoe je haarzakjes erop reageren. Op zichzelf kan de test erfelijke haaruitval dus niet vaststellen of uitsluiten.
- Het bewijs voor haargroei met minoxidil hangt niet af van je testosteron- of DHT-gehalte, al is het goedgekeurde gebruik ervan specifiek: haargroei op de kruin, niet bij de haarlijn.
De vraag achter de mythe
De meeste mensen die zoeken naar een verband tussen testosteron en haaruitval, vragen zich eigenlijk een van twee dingen af. Ze gaan ervan uit dat hun testosterongehalte, dat door training of supplementen hoog is of van nature aan de hoge kant ligt, hun haar wel dunner móét maken. Of ze vragen zich af of een lager gehalte hen hiervoor had behoed en of het nu verhogen ervan de situatie zal verergeren. Beide vragen gaan uit van dezelfde onjuiste veronderstelling: kaal worden hangt af van hoeveel testosteron je hebt. Dat is niet zo. Kaal worden hangt af van hoe je haarzakjes reageren op wat dat testosteron wordt. Die reactie wordt bepaald door je genen, niet door een hormoonpanel. Lees voor een vollediger beeld van androgenetische alopecie als aandoening, met inbegrip van hoe je die herkent en in stadia indeelt, wat androgenetische alopecie precies is. In dit artikel beperken we ons tot het onderscheid tussen testosteron en DHT.
Hoe testosteron DHT wordt
Testosteron is niet het hormoon dat rechtstreeks op je hoofdhuid inwerkt. Een enzym met de naam 5-alfa-reductase zet een deel van je testosteron om in dihydrotestosteron, of DHT. Die omzetting vindt lokaal plaats, ook in en rond de haarzakjes zelf, en niet alleen in een klier ergens anders in het lichaam. DHT bindt zich sterker aan de receptoren in een haarzakje dan testosteron. Daarom is het DHT, en niet het testosteron waaruit het is ontstaan, dat een gevoelig haarzakje na verloop van tijd laat krimpen. Dit onderscheid is belangrijk, omdat het twee vragen uit elkaar haalt die mensen vaak op één hoop gooien: hoeveel testosteron je aanmaakt, en hoe je haarzakjes reageren zodra een deel van dat testosteron DHT wordt. Het eerste is een hormoongehalte dat een bloedtest kan meten. Het tweede ligt dichter bij een vast kenmerk.
Waarom sommige mannen kaal worden en andere niet bij hetzelfde hormoongehalte
De eigenschap die de uitkomst bepaalt, ligt in het androgeenreceptorgen. Uit onderzoek blijkt dat mannen met haaruitval volgens het mannelijke patroon vaker varianten van dit gen hebben waardoor hun haarzakjesreceptoren gemakkelijker dan gebruikelijk door androgenen worden geactiveerd. De receptoren reageren dus sneller waar DHT aanwezig is (bron: MedlinePlus Genetics, NIH). Onderzoekers hebben nog niet volledig in kaart gebracht hoe deze genetische veranderingen zich vertalen in dat verhoogde risico, maar de richting van de bevinding is consistent: het gedrag van de receptoren, niet de hormoonproductie, maakt het verschil. In klinische naslagwerken wordt haaruitval volgens het mannelijke patroon beschreven als een erfelijke aandoening die wordt veroorzaakt door de genetisch bepaalde gevoeligheid voor de effecten van DHT, en niet door de hoeveelheid aanwezig hormoon (bron: DermNet NZ). Ook voorgeschreven DHT-remmers zijn gebaseerd op dit mechanisme: ze verminderen de hoeveelheid testosteron die in de eerste plaats in DHT wordt omgezet. Ze maken alleen een betekenisvol verschil voor iemand met de genetische aanleg die de haarzakjes gevoelig maakt voor DHT (bron: International Society of Hair Restoration Surgery). Samen verklaart dit waarom twee mannen met precies hetzelfde testosterongehalte in hun bloed heel verschillende uitkomsten kunnen hebben, en waarom de gedachte dat kale mannen simpelweg meer testosteron hebben geen standhoudt als je kijkt naar wat het verschil daadwerkelijk veroorzaakt. Lees voor het precieze mechanisme achter voorgeschreven DHT-remmers hoe een DHT-remmer precies werkt.
Vertelt een testosteronmeting je iets over je haar?
Een standaardtest voor testosteron in het bloed meet hoeveel hormoon er op dat moment in je bloed circuleert. De test zegt niets over de gevoeligheid van de androgeenreceptoren in je haarzakjes, omdat een hormoonpanel die gevoeligheid niet meet. Daarom kan de uitslag haaruitval volgens het mannelijke patroon niet vaststellen of uitsluiten, en ook niet aangeven hoe ver het waarschijnlijk zal voortschrijden: een normale of zelfs lage uitslag betekent niet dat je haarzakjes beschermd zijn, en een hoge uitslag betekent niet dat je gedoemd bent je haar te verliezen. Als je testosteronvervangende therapie overweegt of ermee bent begonnen en veranderingen aan je haar hebt opgemerkt, bespreek dat dan met de arts die je behandeling begeleidt. De wisselwerking tussen iemands behandeling, dosering en bestaande genetische gevoeligheid is namelijk persoonlijk en kan niet met een algemene uitleg worden vastgesteld. Dezelfde relatie tussen testosteron en DHT roept bij vrouwen, die ook androgenen aanmaken, verwante maar andere vragen op. Die worden apart behandeld in de vraag of DHT haaruitval bij vrouwen veroorzaakt.
Wat werkt volgens bewijs, ongeacht je testosterongehalte?
Als we het testosterongehalte even buiten beschouwing laten, is de nuttigere vraag wat de uitkomst voor het haarzakje daadwerkelijk verandert. Twee opties staan op heel verschillende plekken op de bewijsladder. Het is goed om duidelijk te zijn over het verschil voordat je een van beide kiest.
Waarvoor minoxidil volgens de bijsluiter daadwerkelijk wordt gebruikt
Minoxidil voor uitwendig gebruik wordt ingezet om nieuwe haargroei te stimuleren en verder haarverlies af te remmen. Anders dan het extract van zaagpalm hieronder wordt het niet alleen ondersteund door laboratoriumbevindingen, maar ook door klinisch bewijs. Het goedgekeurde gebruik is specifiek: het werkt bij haaruitval op de kruin, of vertex, werkt doorgaans het best bij mensen onder de 40 met recenter haarverlies en heeft geen effect op een terugwijkende haarlijn (bron: MedlinePlus Drug Information, NIH). Dit hangt allemaal niet af van je testosteron- of DHT-gehalte. Minoxidil werkt namelijk niet door de omzetting van hormonen te blokkeren, zoals een DHT-remmer doet. Het werkt via een ander mechanisme in op het haarzakje. Daarom blijft het een optie, ongeacht je hormoongehalte. Het resultaat is ook niet snel zichtbaar: houd rekening met een wachttijd van vier maanden tot een jaar voordat je kunt beoordelen of het werkt. Begin bovendien met het besef dat je de winst weer verliest als je stopt, omdat het grootste deel van de nieuwe haren binnen enkele maanden na het stoppen met het middel weer uitvalt. Minoxidil Oplossing USP, 5% is de vorm waarvoor dit bewijs geldt.

Als je met minoxidil begint, zijn er ook een paar dingen waar je rekening mee kunt houden, zodat je er niet door wordt verrast. Veel mensen krijgen in de eerste weken van gebruik eerst te maken met extra haaruitval. Er vallen dan meer haren uit voordat de nieuwe groeicyclus die het middel op gang brengt ze vervangt. Die haaruitval is een normaal, tijdelijk onderdeel van de werking van het middel en betekent niet dat het niet werkt. De meest voorkomende bijwerkingen zijn irritatie en jeuk op de hoofdhuid, meestal door de propyleenglycol in de oplossing, en ongewenste haargroei op de huid ernaast, bijvoorbeeld op het voorhoofd of bij de slapen, als het product daar terechtkomt voordat het is opgedroogd. Begin er ook niet mee zonder eerst een arts te raadplegen als je zwanger bent of borstvoeding geeft, een hartaandoening hebt, een geïrriteerde, beschadigde, verbrande of anderszins niet-normale hoofdhuid hebt, te maken hebt met plotselinge of plaatselijke haaruitval in plaats van het geleidelijke patroon dat in dit artikel wordt besproken, of jonger bent dan 18 jaar (bron: MedlinePlus Drug Information, NIH).
Waar een shampoo voor de hoofdhuid zoals deze eerlijk gezegd past
Zaagpalm is het ingrediënt achter de Saw Palmetto DHT-Shampoo. Het is goed om precies te zijn over waarop het verband met DHT daadwerkelijk berust. In laboratoriumtests hebben de vetzuren en fytosterolen ervan 5-alfa-reductase geremd. Dat is een echte bevinding over hetzelfde enzym dat in dit artikel steeds aan bod komt. Wat niet is aangetoond, is een effect op de hoofdhuid van mensen: het klinische onderzoek naar zaagpalm is beperkt, is voornamelijk uitgevoerd met orale supplementen in plaats van producten voor uitwendig gebruik, is meestal kleinschalig en heeft de werking van een shampoo die je uitspoelt niet specifiek getest. Een shampoo zit bovendien maar een paar minuten op de hoofdhuid voordat je hem wegspoelt. Dat is een heel andere blootstelling dan bij een product dat je laat zitten. Daarom is een shampoo zoals deze een redelijke, op comfort gerichte aanvulling op je routine, niet het product dat haaruitval voorkomt. Het is ook geen vervanging voor een DHT-remmer of minoxidil. Als je zaagpalm specifiek afweegt tegen een voorgeschreven DHT-remmer, lees dan zaagpalm tegenover finasteride.

Wanneer je een arts raadpleegt
Sommige situaties vragen om een arts in plaats van om een zelfdiagnose op basis van hormonen. Haaruitval die plotseling of plaatselijk optreedt, of gepaard gaat met littekenvorming, pijn aan de hoofdhuid of andere symptomen, wordt niet verklaard door het gebruikelijke mechanisme van testosteron naar DHT dat in dit artikel wordt besproken. Dat vraagt om een goede beoordeling, niet om een gok. Hetzelfde geldt voor vragen over middelen op recept, zoals finasteride of dutasteride: die werken op dezelfde omzettingsroute die hierboven is beschreven, maar de dosering, geschiktheid en controle zijn medische beslissingen. Die kun je niet afleiden uit een algemene uitleg; de volgende stap is daarom een arts raadplegen, niet afgaan op advies hier.
Korte antwoorden
Veroorzaakt een hoog testosterongehalte haaruitval? Niet op zichzelf. Testosteron moet eerst worden omgezet in DHT. DHT veroorzaakt alleen haaruitval bij iemand van wie de receptoren genetisch zijn ingesteld om erop te reageren. Een hoog testosterongehalte op zichzelf voorspelt dus niet of iemand kaal wordt.
Hebben kale mannen meer testosteron? Niet per se. Het verschil tussen iemand die kaal wordt en iemand die dat niet wordt, hangt af van hoe gevoelig de receptoren in hun haarzakjes zijn voor DHT, niet van hoeveel testosteron ze aanmaken. Twee mannen kunnen dus hetzelfde testosterongehalte hebben en toch heel verschillende uitkomsten krijgen.
Is DHT hetzelfde als testosteron? Nee. Het enzym 5-alfa-reductase maakt DHT aan uit testosteron. Het is DHT, en niet testosteron zelf, dat inwerkt op de haarzakjes op de hoofdhuid.
Als je het mechanisme loskoppelt van het hormoongehalte, wordt het praktische deel eenvoudiger: het is zinvoller om in te grijpen op wat de uitkomst voor het haarzakje verandert dan om een andere uitslag op een laboratoriumtest na te jagen. Minoxidil doet dat ongeacht je testosterongehalte. In combinatie met een stap voor het comfort van de hoofdhuid, zoals de zaagpalmshampoo hierboven, vormt het een redelijke routine, geen hormoonoplossing in een flesje.